2015-05-06_0002

W Dęblinie upamiętniono zagładę Żydów w czasie II wojny światowej

kultura

6 maja 1942 r. z Ireny (Dęblina) wyruszył pierwszy transport Żydów do obozu zagłady w Sobiborze. W bydlęcych warunkach koleją hitlerowcy przewieźli 2,5 tysiąca osób. W 73 rocznicę tego tragicznego zdarzenia społeczność Dęblina upamiętniła wszystkich pomordowanych Żydów, których los w czasie II wojny światowej związał jakoś z tym miastem.

∴ ∴ ∴

W okresie II Rzeczypospolitej w ówczesnej Irenie żyło wiele rodzin żydowskich. Nie było to wówczas niczym nadzwyczajnym. Podobna sytuacja była chociażby w Puławach, Kazimierzu Dolnym czy Końskowoli. Sytuacja zmieniła się diametralnie, kiedy w 1939 r. wybuchła II wojna światowa. Powszechnym działaniem okupanta niemieckiego było skupianie w jednym miejscu całej społeczności żydowskiej, a następnie jej systematyczna eksterminacja. Tak też było i w Irenie.

Na bardzo małej powierzchni  hitlerowcy utworzyli getto. Zamieszkiwało je ok. 4 tysiące Żydów. Ireńskie getto nigdy nie było otoczone murem, ani drutem kolczastym. Podobnie było zresztą w getcie w Puławach. Żydzi wiedzieli, gdzie ich miejsce. Hitlerowcy oznakowali ich – nakazano im nosić na ramieniu opaski z gwiazdą dawidową. W getcie powszechny był głód i choroby.

W latach 1941-1944 w Irenie istniało pięć obozów pracy przez które przeszło łącznie 5,5 tysiąca Żydów. Niemcy zaprzęgnęli ich do pracy m.in. przy odgruzowywaniu lotniska i samego miasta. Żydzi musieli też płacić kontrybucje, powszechne także były łapanki oraz mordy dokonywane przez oficerów niemieckich.

Kilkanaście dni po pierwszym transporcie ireńskich Żydów do Sobiboru hitlerowcy sprowadzili do Ireny ponad 2,2 tysiąca Żydów z terenu Słowacji. Kolejną tragiczną datą jest 15 października 1942 r. albowiem tego dnia Niemcy zebrali na ireńskim rynku wszystkich Żydów, a następnie podzielili ich na dwie grupy i jedną z nich wysłano do obozu zagłady w Treblince. Znalazły się w niej dzieci, kobiety i starcy. W drugiej grupie byli mężczyźni i ich skierowano do lokalnych obozów pracy. Szacuje się, że po tym wysiedleniu w Irenie pozostało nie więcej niż 1 tysiąc Żydów.

Ireńskie getto zostało zlikwidowane 28 października 1942 r. Natomiast do końca 1943 r. zamknięto wszystkie obozy pracy w Irenie poza tym zlokalizowanym na Balonnej (obecna ul. Balonna). Ten istniał jeszcze przez kilka miesięcy i został ewakuowany dopiero, gdy zbliżał się front. Dnia 23 lipca 1944 r. Żydów z Balonnej przetransportowano do jednego z zakładów pracy w Częstochowie. W ostatnim okresie jego funkcjonowania w obozie tym znajdowało się 1,2 tysiąca Żydów, z czego około setka to były dzieci. W ten sposób zakończył się okres wspólnego zamieszkiwania Polaków i Żydów w Irenie. Po wojnie w Dęblinie nie było już ani jednego Żyda.

∴ ∴ ∴

W środę 6 maja w rzęsistych strugach deszczu odsłonięty został obelisk upamiętniający zagładę ireńskich Żydów w 1942 r. oraz niemieckiego obozu pracy przymusowej Żydów „Bauleutung der Luftwaffe” mieszczącego się w Dęblinie na Balonnej. Obelisk znajduje się na ul. Balonna przy wjeździe na cmentarz wojenny. Inicjatorem jego powstania, a zarazem fundatorem, byłTadeusz Opieka, członek Towarzystwa Przyjaciół Dęblina, autor książek historycznych o Dęblinie i regionie. Organizatorem samych uroczystości było Towarzystwo Przyjaciół Dęblina, zaś patronat honorowy nad wydarzeniem objęło Miasto Dęblin.

Uroczystości wzbogacił swoją osobą Stanisław Górka –  aktor teatralny i filmowy, profesor Akademii Teatralnej w Warszawie, dęblinianin z pochodzenia. Każdy z uczestników tego wydarzenia otrzymał bezpłatną publikację autorstwa Małgorzaty Iwaniec i Tadeusza Opieki poświęconą dęblińskim Żydom. W uroczystościach wziął też udział Tomasz Krakowski, przedstawiciel Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich, który poprowadził modlitwę za zmarłych w języku jidysz.

Obelisk ma ponad 2 metry wysokości. Obok znajduje się fragment ocalałej macewy z cmentarza żydowskiego w Bobrownikach. Na obelisku w górnej części wyryto gwiazdę dawidową, a pod nią majuskułą napis o treści:

PAMIĘCI

3500 IREŃSKICH ŻYDÓW

ZAMORDOWANYCH PRZEZ NIEMCÓW

6 V 1942 R. W SOBIBORZE I

15 X 1942 W TREBLINCE

Pod nim znajduje się wyryta menora, a poniżej jeszcze jeden napis pamiątkowy:

W TYM MIEJSCU OD MAJA 1941 ROKU DO 23 LIPCA 1944 ROKU

BYŁ NIEMIECKI OBÓZ PRACY PRZYMUSOWEJ ŻYDÓW

BAULEITUNG DER LUFTWAFFE

PRZEZ KTÓRY PRZESZŁO PONAD 3000 ŻYDÓW

Z POLSKI, AUSTRII I SŁOWACJI

OCALAŁO KILKUSET

Na samym dole z lewej strony jest napis DĘBLIN 2015, a z prawej TOWARZYSTWO PRZYJACIÓŁ DĘBLINA. Obelisk znajduje się na wzmocnieniu z kostki brukowej.

Tuż po odsłonięciu obelisku deszcz przestał padać, a z za chmur wyszło słońce…