Dzień świętego Andrzeja – patrona Szkocji

   r. (piątek), godz. 22:00    Brak komentarzy do Dzień świętego Andrzeja – patrona Szkocji

bartolome-esteban-murillo

Dziś 29 listopada, czyli Andrzejki, a więc czas zabawy i wróżb, zapowiadający adwent w kościele chrześcijańskim. Tak jest w Polsce, ale nieco inaczej obchodzi się to w Szkocji. Tam jest to oficjalne święto państwowe określane jako St Andrew’s Day i odbywa się nie w wigilię imienin świętego Andrzeja, a dzień później, tj. 30 listopada.

Święty Andrzej jest patronem Szkocji, a na jednej z dwóch oficjalnie obowiązujących flag państwowych, zwanej Saltire, znajduje się właśnie krzyż św. Andrzeja. Saltire jest jedną z najstarszych flag w Europie. Od 2002 r. dzień 29 listopada jest w Szkocji dniem flagi, natomiast od 2006 r. jest oficjalnie dniem wolnym od pracy.

Kim był święty Andrzej? To jeden z dwunastu Apostołów. Należał do grupy najbliższych uczniów Jezusa Chrystusa. Był Żydem, pochodził z rybackiej rodziny z miejscowości Betsaida, położonej na brzegu Jeziora Galilejskiego, zwanego też Jeziorem Tyberiadzkim bądź Genezaret. Żydzi z tych terenów ulegali w owym czasie wpływom hellenizacji, stąd jego greckie imię Andreas.

Z powodu przejmowania wpływów greckich galilejscy Żydzi byli uważani przez swych pobratymców z Judei poniekąd jako gorszych. Niemniej należy przypuszczać, że rodzina, z której pochodził Andrzej była religijna i wypełniała wymagania stawiane przez Torę (Prawo Mojżeszowe) każdemu Izraelicie. Galilejczycy cechowali się na ogół dużą gorliwością i przywiązaniem do tradycji narodowych wynikających z Tory.

witraż z postacią Świętego Andrzeja w kościele w Glenlyon w hrabstwie Perthsire z inskrypcją pod spodem: "To the Glory of God and in Memory of Ernest Wills, 3rd Bart of Meggernie, died 1958, and of his wife Maud, died 1953."; źródło pochodzenia: www.acelebrationofwomen.org

witraż z postacią Świętego Andrzeja w kościele w Glenlyon w hrabstwie Perthsire z inskrypcją pod spodem: “To the Glory of God and in Memory of Ernest Wills, 3rd Bart of Meggernie, died 1958, and of his wife Maud, died 1953.”; źródło pochodzenia: www.acelebrationofwomen.org

Ojciec Andrzeja nosił imię Jochanan (Jan), a jego brat – Szymon. Była to raczej uboga rodzina. Andrzej i Szymon wyczekiwali nadejścia Mesjasza i wyzwolenia spod okupacji rzymskiej. Obydwaj zostali uczniami Jana Chrzciciela, który wskazał im Jezusa z Nazateru. Andrzej zainteresował się osobą Jezusa i został jego uczniem, opuszczając jednocześnie Jana Chrzciciela. Tradycja podaje, że Andrzej został “pierwszym powołanym” (gr. Πρωτόκλητος).

W Biblii najwięcej informacji o Andrzeju zawiera Ewangelia Jana. Andrzej był najbliższym uczniem Chrystusa, uczestniczył we wszystkich wydarzeniach Jego życia, słuchał Jego nauk, był świadkiem ustanowienia Eucharystii w czasie Ostatniej Wieczerzy, a także męki i zmartwychwstania Jezusa. Ostatnie informacje na temat Andrzeja zamieszczone są w Dziejach Apostolskich.

Tradycja chrześcijańska podaje, że Andrzej już w latach 30. wyruszył w podróż misyjną. Przemierzał terytorium dzisiejszej Grecji i Turcji, przedostał się na drugi brzeg Morza Czarnego na Krym. Stamtąd udał się na północ wzdłuż Dniepru i dotarł aż do Kijowa. Jego działalność ewangelizacyjna nie zawsze była skuteczna, a na pewno była niebezpieczna i wiązała się z prześladowaniami. Czas pokazał, że nie udało mu się nawrócić trwale na chrześcijaństwo Scytów i Słowian.

Św. Andrzej zginął śmiercią męczeńską w Patras w Grecji, gdzie przybył, by głosić Ewangelię. Władze rzymskie najpierw uwięziły Apostoła, lecz tłumy wiernych przychodziły nadal do więzienia, aby słuchać jego kazań. Chcąc uniknąć ewentualnych zamieszek, władze miejskie skazały go na ukrzyżowanie. Podobno Andrzej na własną prośbę został ukrzyżowany na ukośnych belkach, aby nie przypominały kształtem świętego krzyża na którym umarł Chrystus. Rozpięto więc go na krzyżu mającym kształt litery “X”. Jest to pierwsza litera “Chrystus” w języku greckim od Χριστός, (wymowa: Christos, czyli Pomazaniec). Stąd też krzyż tego rodzaju nazwano krzyżem świętego Andrzeja. Andrzej przez dwa dni wisiał na krzyżu i cierpiał, ale cały czas odwiedzali go tłumnie ludzie, a on nadal do nich przemawiał. W ten sposób nawróciło się wielu spośród nich. Pod wpływem nacisków władze miejskie zdecydowały się na ułaskawienie Andrzeja. Gdy żołnierze rzymscy zdejmowali go z krzyża on wówczas zmarł. Miało to miejsce dnia 30 listopada. Według różnych przekazów mógł być to rok 60, 62, 65 lub 70.

W 356 r. relikwie św. Andrzeja przewieziono z Patras na Peloponezie do Konstantynopola i umieszczono w świątyni Apostołów. Według legendy w IV w. mnich, a nawet być może biskup, imieniem Regulus (w niektórych źródłach występuje jako Rule), prowadzony głosem Boga, przywiózł z Konstantynopola do Szkocji kości św. Andrzeja: ramię, rzepkę, trzy palce i ząb. Pewnej nocy Regulus miał dziwny sen. Śniło mu się, że cesarz Konstantyn Wielki chce przenieść relikwie św. Andrzeja z Patras do Konstantynopola. Anioł nakazał mnichowi zabrać tyle kości, ile zdoła ze sobą ponieść i ukryć je w bezpiecznym miejscu, gdzieś “na krańcu świata”. Regulus wyruszył zatem na północ. Statek, którym płynął, rozbił się w pobliżu miasteczka o nazwie Kilrymont w Szkocji. Regulus ocalał, rozbitka powitał serdecznie król piktyjski Angus i tym sposobem relikwie świętego Andrzeja znalazły się w Szkocji. Centrum szkockiego kościoła stanowiła wówczas wyspa Iona, gdzie w klasztorze złożone były kości świętego Kolumby, on to bowiem przyniósł Szkocji chrześcijaństwo. Jednak kres potęgi Iony był blisko i nastał wraz z najazdem Wikingów na Szkocję. Wikingowie wykradli kości świętego Kolumby i zniszczyli klasztor. Wówczas pozycja Kilrymont, gdzie znalazły się szczątki św. Andrzeja wzrosła. Relikwie świętego zostały złożone w miejscu, gdzie obecnie znajdują się ruiny katedry w mieście znanym współcześnie jako St Andrews.

St Andrews nie zawsze nosiło taką nazwę. Pierwotna osada nosiła nazwę Muckross, co w języku szkockim galeickim znaczy głowa dzika lub półwysep. Około 370 r. w okolicach Muckross osiedlili się mnisi, a nazwę miejscowości zmieniono na na Cennrígmonaid, co jest zbitkiem słów w języku starogaleickim: cenn (głowa, półwysep), ríg (król), monaid (cumować). Stąd wzięła się późniejsza nazwa Cell Rígmonaid (cell znaczy kościół), co zostało następnie zanglicyzowane na Kilrymont.

Faktem jest, że w połowie VIII w. z nakazu króla piktyjskiego Angusa I powstał w Kilrympont klasztor. Następnie w 877 r. szkocki król Konsnantyn I (gael. Causantín mac Cináeda) wybudował tu zupełnie nowy kościół dla zakonu Culdee z Iony. Z kolei Regulus żył w IV w., a jego podróż z będącej wówczas częścią imperium rzymskiego Grecji do Szkocji datuje się na 345 r. Po śmierci Regulus został uznany za świętego.

Współczesne St Andrews założył w 1140 r. biskup Robert, prawdopodobnie w pobliżu ruin obecnego zamku. Zgodnie z królewskim edyktem z 1170 r., nowe miasto zostało zbudowane na zachód od katedry, której budowę rozpoczęto w 1158 r., a zakończono ostatecznie w 1318 r. Natomiast zamek w St Andrews powstał ok. 1200 r.

St Andrews przez wieki było duchową stolicą Szkocji i posiadało szerokie wpływy gospodarcze oraz polityczne. Na XIX w. przypada prężny rozwój miasta, a to za sprawą powstających tu nowych pól golfowych. Dzięki nim wzrósł prestiż miasta, powstało wiele sezonowych willi oraz hotele. W golfa grano tu już w XV w. i właśnie to miasto uważa się za kolebkę tego sportu. Świadczy o tym fakt, iż to z St Andrews pochodził Tom Morris uznawany za pioniera profesjonalnego golfa. W mieście znajduje się z resztą muzeum golfa.

Dziś St Andrews jest dużym ośrodkiem uniwersyteckim i turystycznym. University of St Andrews to najstarszy szkocki uniwersytet, a zarazem trzeci w całej w Wielkiej Brytanii. Został założony pomiędzy 1410 a 1413 rokiem. Jest uważany za najlepszą uczelnię wyższą w Szkocji, a w rankingach brytyjskich uniwersytetów plasuje się zwykle na czołowych miejscach, razem z Uniwersytetem Oksfordzkim oraz Uniwersytetem Cambridge. W latach 2001-2005 na University of St Andrews studiował książę Cambridge William. W roku bieżącym uczelnia świętuje 600 lat istnienia. Dokładne dzieje University of St Andrews można prześledzić na stronie www.st-andrews.ac.uk.

W St Andrews mieszka ok. 17 tys. osób, czyli w zasadzie tyle co w Dęblinie. St Andrews położone jest na wschodnim wybrzeżu Szkocji, nad Morzem Północnym. Leży w hrabstwie Fife i jest bardzo malowniczym miasteczkiem. Nie wiadomo, kiedy nazwę miasta zmieniono z Kilrymont na St Andrews. Pewne jest natomiast to, że obecną nazwę zawdzięcza św. Andrzejowi. Kod pocztowy do St Andrews to KY16 i nie jest on związany z nazwą Kilrymont tylko z miasteczkiem Kirkcaldy leżącym również w Fife i wyznaczającym obszar obowiązywania kodu pocztowego. Bardziej szczegółowo o historii St Andrews można poczytać na stronie www.visitstandrews.com.

Jest też pewien akcent polski związany w St Andrews. Otóż podczas II wojny światowej w mieście stacjonował I Korpus Polski wraz z jego dowódcą, Wodzem Naczelnym gen. broni Władysławem Sikorskim. Natomiast sam św. Andrzej Apostoł jest nie tylko patronem Szkocji i miasta St Andrews. Uznawany jest również, jako patron narodów słowiańskich, małżeństw, podróżujących, rybaków, rycerzy, woziwodów, rzeźników, a także państw, krain i miast takich jak: Grecja, Rosja, Hiszpania, Niderlandy, Burgundia, Bitynia, Niemcy, Prusy, Szlezwik, Luksemburg, Neapol, Mantua, Pont, Agde, Baeza, Bordeaux, Brescia, Brugia, Hanower, Orange, Pesaro, Rawenna i Rochester. Ponadto św. Andrzej to orędownik zakochanych, pomagający w sprawach matrymonialnych i wypraszaniu potomstwa.

W cerkwi prawosławnej oraz w katolickich kościołach wschodnich św. Andrzej obdarzany jest wielką czcią. Traktuje się go jako jednego z głównych świętych, na podobnej zasadzie, co w kościele rzymskokatolickim św. Piotra.

W ikonografii św. Andrzej Apostoł posiada indywidualne cechy: przedstawiany jest jako starszy mężczyzna o gęstych, siwych włosach i krzaczastej, krótkiej brodzie, noszący długi płaszcz. Niekiedy ukazywany jest jako rybak w krótkiej tunice. Jego atrybutami są: krzyż św. Andrzeja, księga, ryba, sieć. W sztuce religijnej dominująca jest chwila jego ukrzyżowania.

Krzyż św. Andrzeja jest często wykorzystywanym elementem w heraldyce i weksylologii. Także znaki drogowe ustawiane przy przejazdach kolejowych mają kształt tego krzyża. Przykłady wykorzystania można zobaczyć na Wikipedii.

Grafika w nagłówku: fotografia odwzorowująca fragment obrazu “Męczeństwo św. Andrzeja Apostoła” autorstwa Bartolomé Estebana Murillo; Wikipedia (CC0).