Austriacy w Dęblinie w 1915 r.

      Brak komentarzy do Austriacy w Dęblinie w 1915 r.

Przez większość XIX w. Dęblin znajdował się w zaborze rosyjskim, a od 1840 r. oficjalną nazwą tej osady był Iwangorod. Tutejszą twierdzę obsadzały wojska Armii Imperium Rosyjskiego. Było tak aż do początku Wielkiej Wojny. Kiedy 28 lipca 1914 r. Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Serbii, dokładnie w miesiąc po zamachu terrorystycznym w Sarajewie, zadziałała tzw. zasada domina, na którą złożyły się zawiązane we wcześniejszych latach sojusze i pakty międzynarodowe. Wybuchła I wojna światowa. Jesienią 1914 r. połączone siły wojsk niemieckich i austriackich próbowały przełamać opór dęblińskiej twierdzy oraz sforsować Wisłę i Wieprz. Wojska rosyjskie jednak powstrzymały tą ofensywę. Przynajmniej na kilka miesięcy

W dniach 2-5 maja 1915 r. pod Gorlicami został przerwany front rosyjski. Armia Imperium Rosyjskiego znalazła się w odwrocie. 22 lipca 1915 r. została stoczona bitwa w Górze Puławskiej, po której Austriacy zajęli Puławy. Rosjanie byli w odwrocie, a wraz z nim cofał się też walczący w składzie carskiej armii Legion Puławski. Cofając się Rosjanie zazwyczaj podpalali wioski, miasta, mosty i niszczyli wszystko to, co mogło posłużyć przeciwnikowi w uzyskaniu jeszcze większej przewagi.

4 sierpnia 1915 r. wojska rosyjskie opuściły dęblińską fortecę wysadzając wcześniej forty, cytadelę i most na Wiśle, paląc przyległe tereny, w tym także pałac Jabłonowskich. Opuszczony Iwangorod zajęli szybko Austriacy, a jedną z pierwszych decyzji nowych wojskowych władz okupacyjnych było przewrócenie twierdzy oraz stacji kolejowej dawnej nazwy Dęblin. Od 4 sierpnia 1915 r. do początku listopada 1918 r. Dęblin i jego najbliższe okolice były okupowane przez wojska austro-węgierskie, a następnie przez Niemców.

W archiwach brytyjskiego Imperialnego Muzeum Wojny (ang. Imperial War Museum) zachowało się nagranie wideo ukazujące moment wejścia wojsk austro-węgierskich do Dęblina w 1915 r. Film został pierwotnie nagrany przez samych Austriaków jesienią i zimą 1915 r., a kilka miesięcy później poddany obróbce przez Brytyjczyków. Zaprezentowane są na nim ujęcia z frontu wschodniego i z frontu włoskiego. Poniżej jeden z fragmentów, na którym jest całkiem spory epizod dębliński.

Cały film jest niemy, trwa 12 i pół minuty. Występują w nim jedynie charakterystyczne dla obrazów filmowych z początku XX w. plansze z tekstem objaśniającym. Poniższy fragment jest podzielony na 16 części i dotyczy głównie Dęblina. Po mojej analizie tak wyglądają poszczególne jego części.

  1. 00:44 – fort po zbombardowaniu – zniszczone fragment jednego z dęblińskich fortów;
  2. 01:10 – kościół wewnątrz cytadeli przekształcony przez Austriaków na punkt obserwacyjny – prawosławna cerkiew Narodzenia św. Jana Chrzciciela i Opieki Matki Bożej, która mieściła się wewnątrz dęblińskiej cytadeli, a którą Austriacy po zajęciu całej fortecy zamaskowali i wykorzystywali jako punkt obserwacyjny;
  3. 01:33 – zniszczony przez Rosjan most kolejowy nad rzeką – elementy zniszczonego mostu kolejowego na Wiśle, który wysadzili Rosjanie opuszczając dęblińską cytadelę;
  4. 02:31 – fort przed – brama prowadząca do jednego z fortów;
  5. 02:58 – Brześć Litewski w płomieniach – palące się zabudowania w Brześciu Litewskim;
  6. 03:19 – uchodźcy, którzy uciekli przed wojskami austro-węgierskimi i niemieckimi – spora grupa wieśniaków, którzy ratowali swój dobytek i życie uciekając przed linią frontu na wschód, możliwe że gdzieś w okolicach Dęblina;
  7. 04:34 – Niemcy zmuszają polskich cywilów do darmowej pracy przy kopaniu okopów – grupa mężczyzn, w tym Żydów, kopiąca rowy z przeznaczeniem na okopy dla piechoty niemieckiej, której prace kontrolują żołnierze niemieccy;
  8. 05:04 – życzliwi Hunowie wydają racje żywnościowe ludności cywilnej – żołnierze niemieccy i austriaccy wydają pożywienie dla cywilów na zajętych przez siebie ziemiach (nie wykluczone, że jest to Dęblin);
  9. 05:52 – wydawanie chleba więźniom, którzy nie jedli nic od 12 dni – kilkudziesięciu żołnierzy w mundurach rosyjskich oczekuje w asyście żołnierzy austriackich i pruskich na wydanie żywności;
  10. 06:26 – lotnicze stanowisko na terytorium okupowanym – przygotowania do startu samolotu niemieckiego, prawdopodobnie jest to aeroplan zwiadowczy Aviatik C.II, możliwe że jest to gdzieś w pobliżu Dęblina w okresie zimowym;
  11. 07:33 – lot w wykonaniu oficera – start samolotu, prawdopodobnie kontynuacja poprzedniego fragmentu nagrania;
  12. 08:10 – zdjęcie rosyjskiego pilota – żołnierze austriaccy próbują zestrzelić lecący ponad nimi samolot wroga, prawdopodobnie to samo lotnisko polowe co na wcześniejszych fragmentach;
  13. 08:46 – rynek rosyjskiego miasta – fragment ulicy, rynku i zabudowań mieszkalnych, a w tle duża świątynia;
  14. 09:14 – Niemcy i Austriacy maszerują – przemarsz cywilów i wojskowych przez Czerniowce na Ukrainie;
  15. 09:38 – wojsko oczekuje na przybycie cesarza na front wschodni – żołnierze niemieccy w północnej części frontu wschodniego oczekują na przybycie cesarza Wilhelma II Hohenzollerna;
  16. 10:56 – cesarz przemawia do oficerów – cesarza Wilhelma II z generałem Erichem von Falkenhaynem (naczelnym dowódcą armii niemieckiej) wizytują zimą odcinek frontu wschodniego i rozmawiają z generałem Maxem von Gallwitzem (dowódcą 12 Armii Niemieckiej).

Samo nagranie jest o tyle fascynujące, że właśnie mija dokładnie sto lat od jego stworzenia! Ponadto zaprezentowane są na nim elementy architektury fortecznej Dęblina, których już wcale nie ma albo zostały zniszczone częściowo. Oczywiście jeżeli ktoś rozpozna jeszcze jakieś detale czy postacie, jeżeli będzie mógł ubogacić te moje opisy to zachęcam do pozostawiania informacji w komentarzach poniżej.

A tak oto wygląda współcześnie miejsce na terenie dęblińskiej cytadeli, gdzie niegdyś stała cerkiew. Do dzisiejszych czasów ostały się tylko fundamenty…
2015-09-18_0038

Fotografia w nagłówku: budynek cerkwi prawosławnej w cytadeli w Dęblinie; 13 sierpnia 1915 r. zasoby cyfrowe serwisu www.chram.com.pl.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *