603 rocznica bitwy pod Grunwaldem

   r. (poniedziałek), godz. 20:00    Brak komentarzy do 603 rocznica bitwy pod Grunwaldem

grunwald-matejko

Dzisiaj mija 603 rocznica słynnej bitwy pod Grunwaldem, w literaturze niemieckiej znanej bardziej jako die erste Schlacht bei Tannenberg. Pod względem liczby uczestników była to jedna z największych bitew w historii średniowiecznej Europy, a na pewno jedna z kluczowych bitew w historii narodu polskiego, swego rodzaju symbol oporu przed germańskim żywiołem i symbol braterstwa Polski i Litwy.

15 lipca 1410 r. naprzeciw siebie stanęły licząca 51 chorągwi armia zakonu krzyżackiego, składająca się z przeszło 21 tysięcy konnego rycerstwa (w tym ok. 250 braci zakonnych) oraz 6 tys. piechurów z artylerzystami i 5 tysięcy czeladzi. Armią tą dowodził wielki mistrz Ulrich von Jungingen. Jej przeciwnikiem były połączone wojska polsko-litwskie pod dowództwem króla Władysława II Jagiełły. Szacuje się, że wspólne siły Korony Królestwa Polskiego (50 chorągwi) i Wielkiego Księstwa Litewskiego (40 chorągwi) wraz z wojskami lenników i najemników liczyły 29 tysięcy, z czego 2/3 to byli rycerze polscy.

Bitwa zakończyła się klęską wojsk Zakonu Szpitala Najświętszej Maryi Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie, to wiemy z lekcji historii w szkole. Warto jednak zwrócić uwagę na pewne ciekawostki związane z tym zdarzeniem, poniżej lista 50 z nich:

  1. Grunwald to słowo wywodzące się z języka niemieckiego, prawdopodobnie od Grünefelde, co oznacza zielone pole;
  2. armia polsko-litewska zmierzająca pod Grunwald paliła mijane wsie krzyżackie, grabiła i prawdopodobnie zabijała ludność cywilną, co zupełnie kłóci się z mitem o szlachetnych rycerzach króla Jagiełły i złych Krzyżakach, jaki stworzył Henryk Sienkiewicz;
  3. w armii polsko-litewskiej walczyli nie tylko ludzie pochodzenia rycerskiego;
  4. po stronie polsko-litewskiej walczyli także rycerze z Czech, Moraw, Śląska, Szwajcarii, Mołdawii, Podola, Rusi, Żmudzi, byli też Tatarzy, natomiast Krzyżaków wspierali rycerze z różnych krajów niemieckich i najemnicy z różnych krajów oraz Polacy z Prus, Śląska i Pomorza, a także pruscy Bałtowie;
  5. po bitwie król Jagiełło podarował wielbłąda czeskim rycerzom przybyłym z posiłkami wojskom polskim, a wielbłąd ten stał się później elementem herbu miasta Pilzno;
  6. jest wielce prawdopodobne, iż nie było żadnych wilczych dołów, gdyż Krzyżacy mieli zbyt mało czasu na przygotowanie tego typu pułapek na polu bitwy;
  7. w bitwie poległo 203 dostojników zakonu krzyżackiego;
  8. tylko bracia rycerze zakonni nosili w bitwie białe tuniki z czarnym krzyżem, płaszczy prawdopodobnie wcale nie używali ze względu na to, iż krępowały ich ruchy;
  9. Tatarami, którzy zamieszkiwali teren Wielkiego Księstwa Litewskiego i uznali lennikami księcia Witolda, dowodził Dżalal ad-Din, późniejszy chan;
  10. wojska polskie połączyły się z armią księcia Witolda na prawym brzegu Wisły 2 lipca, a Krzyżacy dowiedzieli się o marszu tak wielkiej armii dopiero dwa dni później od posła węgierskiego;
  11. 5 lipca Krzyżacy wysłali do Jagiełły posłów węgierskich od króla Zygmunta Luksemburskiego celem pertraktacji i zawarcia kompromisu, lecz polski król zaoferował bardzo wygórowane warunki pokoju tak, by Krzyżacy je musieli odrzucić;
  12. obie strony posiadały nieliczną, prymitywną wówczas, artylerię, jednak w trakcie bitwy nie wywarła ona większego znaczenia;
  13. piechotę krzyżacką stanowili głównie kusznicy, wyposażeni dodatkowo w miecze lub kordy (sztylety), opancerzeni w kolczugi i płaty, podczas bitwy noszący na plecach duże tarcze (pawęże), wystające nad głowę; pierwsze szeregi kuszników w trakcie bitwy stały tyłem do wroga i jedynie do oddania strzału zwracały się twarzą w kierunku przeciwnika;
  14. piechota po stronie polsko-litewskiej z rzadka była wyposażona w kolczugę, znacznie częściej piechurzy byli ubrani w skórę i nosili niekiedy na głowach wilcze lub niedźwiedzie czerepy; piechotę stanowił przede wszystkim plebs;
  15. do bitwy mogło dojść już 9 lipca pod Kurzętnikiem nad Drwecą, ale Jagiełło nie zdecydował się na walkę z uwagi na niekorzystne uwarunkowania terenowe;
  16. 13 lipca do Jagiełły przybył wysłannik węgierski z aktem wypowiedzenia wojny Polsce przez króla Zygmunta Luksemburskiego;
  17. manewr wojsk dowodzonych przez księcia Witolda, nakłaniający Krzyżaków do bezładnego pościgu za rzekomo rozbitymi oddziałami litewskimi był raczej przemyślany, było to w ówczesnych czasach coś naturalnego dla wojsk tatarskich, a także dla Litwinów i Rusinów, doskonale obeznanych ze stylem walki Tatarów;
  18. heroldowie, którzy wręczyli Jagielle sławne dwa nagie miecze, nie byli Krzyżakami, jeden był poddanym Zygmunta Luksemburskiego, a drugi poddanym księcia szczecińskiego Kazimierza V, co można wywnioskować po ich herbach;
  19. dwa miecze spod Grunwaldu były przechowywane były w wawelskim skarbcu, później trafiły do kolekcji księżnej Izabeli Czartoryskiej w Puławach, lecz w 1853 zostały wywiezione do Rosji i ślad po nich zaginął;
  20. rzekome bohaterstwo Zbigniewa Oleśnickiego, który miał uratować Jagiełłę przed atakiem rycerza Lupolda von Kökeritza, jest zmyślone;
  21. najbardziej opancerzone konie mieli bracia-rycerze zakonni, a po stronie polsko-litewskiej Tatarzy; konie rycerzy krzyżackich miały pancerze z blachy, Tatarzy chronili swe wierzchowce głównie skórą, a jedynie naczółki były z blachy;
  22. Ulrich von Jungingen zginął prawdopodobnie z rąk rycerza polskiego Mszczuja ze Skrzynna;
  23. konnicę litewską stanowiła głównie średniozbrojna jazda odziana w kolczugi i lamelkowe, łuskowe czy płytowe elementy, a tylko elitarni jeźdźcy posiadali pełne zbroje płytowe i to nie odbiegało w zasadzie od standardowego uzbrojenia w wojsku polskim czy krzyżackim;
  24. część konnicy wśród Litwinów i Rusinów stanowili lekkozbrojni konni łucznicy i jest to element wyróżniający armię litewską na tle krzyżackiej i polskiej;
  25. tylko ok. 2% całej jazdy krzyżackiej stanowili rycerze zakonni;
  26. najbardziej krwawym etapem bitwy było zdobywanie obozu krzyżackiego, gdzie taborów broniły resztki wojsk zakonnych i czeladź obozowa;
  27. jazda polska i jazda zakonna były ustawione w szyki kolumnowo-klinowe, bo tego rodzaju szyki ułatwiały poszczególnym pocztom chorągwi walkę i manewrowanie – najlepsi kopijnicy trafiali do klina z przodu szyku, inni strzegli boków kolumny, w środku znajdowali się strzelcy prowadzący ostrzał z kusz nad głowami kompanów;
  28. przed bitwą Jagiełło nakazał, by wszyscy przepasali się na ramieniu słomą, aby móc łatwiej rozróżnić swoich kompanów w bitewnym zgiełku, a dodatkowo ustanowił zawołania umożliwiające rozeznanie: “Kraków” dla wojsko polskich, “Wilno” dla armii litewsko-rusko-tatarskiej;
  29. wojska krzyżackie były ustawione w szeregu około trzech kilometrów i trzy kilometry w głąb, a sam teren był dość mocno pofałdowany, więc rycerze nie widzieli się;
  30. na Polach Grunwaldzkich archeolodzy odnaleźli resztki pocisków od pojawiającej się dopiero ręcznej broni palnej – rusznic lub tzw. piszczeli;
  31. prze bitwą król węgierski Zygmunt Luksemburski miał przygotowany projekt pierwszego rozbioru Polski pomiędzy Węgry, Czechy, Branderburgię oraz Zakon Krzyżacki;
  32. bitwa rozegrała się na polach pomiędzy wsiami Grunwald, Stębark i Łodwigowo, niecałe 20 km na południowy zachód od Olsztynka;
  33. po polskiej stronie w bitwie poległo 12 rycerzy znanych z imienia, łącznie armia Jagiełły straciła ok. 2-3 tys. ludzi, a po stronie krzyżackiej zabitych było 8 tys.;
  34. 14 tys. ludzi walczących po stronie krzyżackiej pojmano po bitwie pod Grunwaldem – ówczesna bitwa była miejscem, gdzie rycerze mogli zarobić pieniądze, wroga brało się do niewoli, a za zabitego nikt nie zapłaciłby okupu;
  35. znamienitsi jeńcy krzyżaccy wzięci do niewoli po bitwie byli przetrzymywani w oczekiwaniu na okup na zamku Tenczyn pod Krakowem;
  36. w terminologii litewskiej bitwa pod Grunwaldem funkcjonuje jako Żalgris;
  37. Jagiełło, uważany jest współcześnie na Białorusi za zdrajcę;
  38. bitwa trwała o godz. 9 rano do godz. 19 wieczorem, bój skończył się przed zachodem słońca;
  39. bitwa toczyła się w zasadzie w kilku miejscach, niekiedy nawet równocześnie;
  40. podczas bitwy najemnicy z Czech i Moraw z chorągwi św. Jerzego, stojący po stronie polskiej, prawdopodobnie opuścili plac boju;
  41. bitwa pod Grunwaldem nie jest na pewno największą bitwą epoki średniowiecza w Europie, znacznie liczniejsze były batalie na wschodnich krańcach kontynentu;
  42. przez wiele lat bitwa pod Grunwaldem była pomijana przez historyków, nawet o niej zapomniano i dopiero w połowie XIX w. nastąpiło ożywione zainteresowanie historyków tym tematem;
  43. bitwa grunwaldzka położyła kres przeświadczeniu o mocarstwowej przewadze Krzyżaków;
  44. batalia rozegrała się we wtorek 15 lipca, w dniu święta Rozesłania Apostołów;
  45. po zwycięstwie pod Grunwaldem o Polsce zaczęto mówić także na dworach zachodniej Europy;
  46. klęska Krzyżaków znacznie pogorszyła sytuację wewnętrzną państwa zakonnego, a w Prusach zapanowała panika;
  47. w okresie 17 sierpnia – 2 września 1914 r., podczas I wojny światowej, w okolicach Grunwaldu została stoczona bitwa pomiędzy siłami Imperium Rosyjskiego a Cesarstwem Niemieckim, zakończona zwycięstwem Niemiec;
  48. w latach 1958-1990 na obszarze, gdzie stoczono bitwę prowadzone były rozległe prace archeologiczne;
  49. w 2010 r. Pola Grunwaldzkie znalazły się na prestiżowej liście Pomników Historii;
  50. projektując hełm Dartha Vadera w “Gwiezdnych Wojnach” George Lucas wzorował się na filmie “Krzyżacy” Aleksandra Forda z 1960 r.
grunwald-popiel-rozwadowski

“Panorama bitwy pod Grunwaldem” autorstwa Zygmunta Rozwadowskiego i Tadeusza Popiela

“Bitwa pod Grunwaldem” to tytuł obrazu olejnego Jana Matejki namalowany w latach 1875–1878. Obraz ten ma wymiary 426 × 987 cm i znajduje się w depozycie Muzeum Narodowego w Warszawie. I tak w zasadzie to w świadomości Polaków istnieje tylko takie odwzorowanie plastyczne tej batalii. Jest jednak jeszcze jeden obraz przedstawiający zmagania wojsk Jagiełły z Krzyżakami. Dzieło nosi tytuł “Panorama bitwy pod Grunwaldem” i zostało namalowane przez Zygmunta Rozwadowskiego i Tadeusza Popiela w 1910 r. dla uczczenia 500. rocznicy bitwy. Pierwotnie obraz ten miał być eksponowany na Zamku Królewskim na Wawelu. Obecnie jest własnością Muzeum Historycznego miasta Lwowa. Imponujące są jego wymiary: 10 × 5 metrów, łącznie powierzchnia 51 m². Obraz ten wykonany jest w formie dioramy i uważa się, że jest bliższy prawdzie historycznej, niż epickie dzieło Matejki.

Grafika w nagłówku: fotografia odwzorowująca fragment obrazu “Bitwa pod Grunwaldem” Jana Matejki; Wikipedia (CC0).